Alle mensen hebben momenten waarop ze afgeleid zijn. Maar mensen met ADHD hebben die momenten veel en veel vaker.
Sommige mensen zeggen dat ADHD niet bestaat
Alle mensen hebben momenten waarop ze afgeleid zijn. Maar mensen met ADHD hebben die momenten veel en veel vaker. Omdat ADHD bestaat uit eigenschappen die alle mensen hebben, maakt dat ADHD minder echt? Sommige mensen vinden dat. Meer nog dan bij andere aandoeningen bestaat er over ADHD buitengewoon veel scepsis: “Is het wel een echte aandoening?” “Moet het wel behandeld worden?” “Zijn er echt bijzondere voorzieningen voor nodig?” Sceptici noemen graag het feit dat je vroeger niemand met ADHD zag, terwijl nu bijna iedereen het zou hebben. Dat is natuurlijk overdreven. Maar in hun jeugd werd ADHD bij niemand vastgesteld, dus volgens hun gedachtegang moet dat dan nu een verzinsel zijn.
Het is er altijd geweest maar werd anders genoemd
Als je terugdenkt aan je eigen jeugd met onbehandelde ADHD, weet je dat dit niet iets van de laatste 10 jaar is. Het feit dat er nog geen naam voor was, betekent niet dat het niet bestond. Het is toch ook niet zo dat niemand aan een hartaanval stierf voordat was uitgevonden hoe het hart werkte. We noemden het alleen anders, maar het resultaat is hetzelfde: de persoon zal doodgaan als hij niet de juiste behandeling voor zijn hart krijgt.
De diagnose is voor een deel subjectief
Er zullen ook sceptici zijn die aanhalen dat er op dit moment geen objectieve test is waarmee ADHD onomstotelijk kan worden vastgesteld. Daarom, zeggen zij, wordt de diagnose puur subjectief gesteld, dus ofwel de diagnose is verzonnen. Alsof klinisch psychologen een muntje opgooien om te beslissen of iemand ADHD heeft, of dat wetenschappelijke onderzoekers niets anders kunnen verzinnen om te bestuderen in de zee van duizenden aandoeningen waar ze hun energie en onderzoeksgeld aan kunnen besteden.
Iedereen is wel eens afgeleid, overdreven als je daar een diagnose aan verbindt
In de fysieke medische wetenschap bestaat ook veel subjectiviteit. Ook al worden onderzoeken gedaan die heel veel gegevens opleveren, moet een dokter toch in veel gevallen met enige subjectiviteit te werk gaan om vast te stellen wat deze onderzoeksresultaten precies betekenen. Vooral wanneer de resultaten niet eenduidig zijn of elkaar tegenspreken.Waarschijnlijk komt de grootste kritiek voort uit het feit dat ieder mens op een bepaald moment wel eens een symptoom van ADHD vertoont, op zijn minst in enige mate daarvan. Een voorbeeld: Iedereen is wel eens afgeleid. De critici nemen daarom aan dat het gewoon overdrijving is wanneer je dit een aandoening noemt.
Wel of geen diagnose stellen heeft meetbare gevolgen waar een relatief klein verschil grote gevolgen heeft
Maar dat is net zoiets als zeggen dat iedereen het wel eens warm heeft, en dat het daarom onzin is om iemand met 40 graden koorts te behandelen. Als iemand van 39.7 graden zijn lichaamstemperatuur ziet stijgen naar 40 graden, dat is maar een derde van een graad hitteverhoging, heeft dat enorme gevolgen voor de patient met koorts. Een verhoging van 0,3 graden maakt dus heel veel verschil en daar moet dus zeker wat mee gedaan worden. Zo werkt het ook bij ADHD. Wel eens wat vergeten is iets dat we helaas allemaal wel eens meemaken. Maar de mensen die echt vergeetachtig zijn raken hun baan erdoor kwijt, vriendschappen lopen stuk, of zelfs hun huwelijk. Dat is het meetbare gevolg waar een relatief klein verschil grote gevolgen heeft. Je kunt ook niet stellen dat mensen met ADHD niets kunnen onthouden. Ze kunnen best dingen onthouden. Maar ze kunnen er minder op vertrouwen dan zij zelf en anderen graag zouden willen dat ze dingen onthouden.
Een spectrum: van bijna nooit iets vergeten tot heel vaak vergeten. Wanneer noem je het een symptoom van ADHD?
Dit brengt ons bij de veel grotere kwestie hoe aandoeningen of stoornissen worden gedefinieerd. Wat maakt iets tot een stoornis in tegenstelling tot iets wat waarneembaar is. Een voorbeeld: echte vergeetachtigheid kan leiden tot de diagnose ADHD, terwijl een beetje vergeetachtig zijn nauwelijks opvalt, omdat dat bij iedereen wel eens voorkomt. Dergelijke waarnemingen doen zich voor in een spectrum. Aan het ene eind van het spectrum zie je mensen die zelden iets vergeten en er zijn mensen aan de andere kant van het spectrum die heel veel vergeten. De meeste mensen komen ergens in het midden terecht, in een enorme parabool.
Zwangerschap kent geen spectrum en is daardoor eenduidig vast te stellen. Dat is met ADHD niet zo.
Er zijn condities waar dat anders is, zoals zwangerschap – of je bent zwanger, of je bent het niet. Of zoals schizofrenie, waarbij je ofwel stemmen hoort, of niet. Omdat mensen die stemmen horen zich zo duidelijk van anderen onderscheiden, is het makkelijk om dit als een bepaald ziektebeeld te bestempelen. Daar is geen twijfel over mogelijk: je hoort stemmen of je hoort ze niet, en dat is dat. Bij een aandoening als ADHD doet zich vaak de vraag voor hoe afgeleid of ondoordacht iemand moet zijn om de diagnose ADHD te krijgen. Ruimer gezien roept dat de vraag op in hoeverre ADHD een valide/erkende stoornis is.
Met de diagnose ADHD krijg je toegang tot speciale fasciliteiten op scholen. Dus het is belangrijk!
Hopelijk ben ik niet te filosofisch geworden terwijl we ons buigen over deze vraag en hopelijk haakt niet iedereen af. Hou vol en laten we kijken hoe dit uitpakt. Dit is een belangrijke vraag in meer opzichten dan alleen wetenschappelijke. Dit raakt de kern van de vraag of ADHD de moeite van behandeling waard is en of het gerechtvaardigd is om bijzondere voorzieningen er voor te hebben op scholen. Dat lijkt mij behoorlijk belangrijk. Op het persoonlijke vlak kan het je ook raken aan je eigen gevoel van ‘er mogen zijn’. En ook verklaart het hoeveel moeite je hebt met aandacht, impulsiviteit, slordigheid enzovoorts.
Meer aandoeningen vallen binnen een diagnose-spectrum zoals bloeddruk
Er zijn veel psychische en fysieke aandoeningen die zich voordoen in een spectrum, net als ADHD. Angststoornis, depressie, verslaving, hoge bloeddruk, hypoglykemie, enz. De samenstellers van de diverse diagnosehandleidingen bestuderen alle onderzoeksrapporten en stellen het omslagpunt vast. Daarbij moeten ze rekening houden met lijden of beschadigingen op verschillende niveaus. Een voorbeeld: iedereen voelt zich wel eens somber. Maar ik dacht niet dat we Prozac aan het leidingwater moeten toevoegen.
Verschillen kunnen moeilijk waarneembaar zijn maar wel gevolgen hebben
Een van de dingen die we ontdekken wanneer we de verschillende aandoeningen bestuderen, is dat beschadigingen optreden bij een minder ernstig nivo van de aandoening dan we ons tot dan toe realiseerden. Dit kan nauwelijks waarneembaar zijn, maar dat betekent niet dat het niet bestaat. Een voorbeeld: De kritische waarde voor hoge bloeddruk is in de loop van de jaren gestaag naar beneden bijgesteld omdat we onderkennen wat zelfs een licht verhoogde bloeddruk veel schade kan aanrichten. Natuurlijk zullen de cynici ons er fijntjes aan herinneren dat bepaalde farmaceutische bedrijven daar flink van geprofiteerd hebben. En hoewel ik zeker geen liefhebber ben van meedogenloze marketingmethoden, sta ik wel achter goed wetenschappelijk onderzoek dat ons zaken leert die wij eerder niet wisten. Daardoor krijgen we hele goede informatie zodat we ook goede keuzes kunnen maken.
Wat is de juiste diagnose voor ADHD? Hoe sterk moet je de symptomen hebben?
In het geval van ADHD heeft wetenschappelijk onderzoek duidelijk aangetoond dat mensen met ADHD, zeker wanneer behandeling uitblijft, daarvan te lijden hebben in alle aspecten van hun leven. Tot op zekere hoogte ben ik met de critici eens dat zorgvuldigheid geboden is bij de diagnosestelling. Wanneer je de kritische standaard te hoog stelt, heeft bijna niemand genoeg symptomen om de diagnose te stellen. Dan worden veel mensen niet behandeld en maken minder kans op kwaliteit van leven.
Te makkelijk getstelde diagnose ondermijnt geloofwaardigheid
Aan de andere kant zal een te lage standaard ervoor zorgen dat veel mensen met eigenlijk vrij normale niveaus, zonder al te veel belemmeringen of last in hun leven, wel de diagnose ADHD krijgen. Dat gaat ten koste van de mensen die er echt veel last van hebben en ondermijnt de geloofwaardigheid van de diagnose van de aandoening. Bovendien wordt met onterechte behandeling veel geld verspild dat anderszins benut had kunnen worden . Ik ben het eens met mensen die zeggen dat het criterium voor ADHD bij de bovenste 5 % van het spectrum zou moeten liggen. Dat betekent dat één op de twintig mensen in aanmerking komt voor de diagnose ADHD. Dat lijkt me redelijk evenwichtig zodat we hulp kunnen bieden aan de mensen die dit echt nodig hebben, terwijl niet iedereen die zich herkend in een vragenlijst een recept krijgt.
Onbehandelde ADHD maakt je leven zwaar, daarom is hulp belangrijk!
Dit is niet alleen van belang voor de personen die het aangaat, maar ook voor de hele samenleving. Onbehandelde ADHD belast de samenleving op het gebied van onderwijsprestaties, carrièrevorming, evenwicht in een gezin… om er maar een paar te noemen. Iedereen heeft er baat bij dat we verstandige keuzes maken ook als ze soms wat wazig lijken. Dus als je wat aan je ADHD doet, prima! Want je leven wordt er waarschijnlijk beter op.